Projekt rozwijany dotychczas pod nazwą Spartan Yoga.

1. Kultura fizyczna jest częścią kultury człowieka

Człowiek nie jest wyłącznie umysłem, który posiada ciało, ani ciałem wyposażonym w zdolność myślenia. Jest całością, w której fizyczność, poznanie, charakter, relacje i życie wewnętrzne pozostają ze sobą w nieustannym związku, w ciągłej interakcji. Dlatego rozwój fizyczny, nie powinien być traktowany jako dziedzina oderwana od pozostałych wymiarów życia.

Siła, sprawność, mobilność, wytrzymałość czy koordynacja są wartościowe same w sobie, nie są one jednak jedynymi celami kultury fizycznej. Kultura fizyczna jest świadomym kształtowaniem ludzkiej fizyczności jako części szerszego procesu kształtowania człowieka, jego pełni człowieczeństwa.

Nie trenujemy tylko ciała.

Poprzez ciało kształtujemy człowieka.

Rozwinięcie:

Kultura fizyczna nie sprowadza się do wykonywania ćwiczeń, poprawiania sylwetki czy zwiększania wydolności. Samo słowo „kultura” sugeruje coś szerszego: świadome rozwijanie określonego obszaru ludzkiego życia.

Człowiek nie zostawia przecież swojej wiedzy, charakteru, emocji i wartości w szatni. Sposób, w jaki ćwiczy, wynika z tego, kim jest, a regularna praktyka może z kolei wpływać na jego sposób działania poza salą treningową.

Sprawność, siła czy mobilność pozostają ważne, lecz są częścią większego procesu.

Przykład 1:

Dwie osoby wykonują ten sam trening siłowy. Jedna bezrefleksyjnie realizuje polecenia trenera. Druga z czasem rozumie zasady progresji, uczy się dobierać obciążenie, rozpoznawać zmęczenie i podejmować samodzielne decyzje. Obie stają się silniejsze, ale tylko druga rozwija również kompetencję pozwalającą kierować własną praktyką. Inna kwestia, że świadoma koncentracja na pracy mięśni poprawia efektywność samego treningu.

Przykład 2:

Praca w parze podczas treningu karate nie rozwija wyłącznie techniki. Uczy również regulowania siły, respektowania granic partnera i odpowiedzialności za własne działanie.

Przykład 3:

Regularne przychodzenie na trening mimo braku chwilowej ochoty może stać się praktyką konsekwencji. Nie dlatego, że każdy trening jest moralnym obowiązkiem, lecz dlatego, że człowiek uczy się realizować wcześniej podjęte decyzje.

2. Nie tworzymy nowej religii ani nowej metafizyki

Praktyka fizyczna może prowadzić do głębokiego doświadczenia siebie. 

• Wysiłek może ujawniać lęki, ambicje, brak cierpliwości, wytrwałość, gniew, odwagę i potrzebę kontroli. 
• Cisza może rozwijać uwagę. 
• Ruch może stać się formą skupienia. 
• Praca z oddechem może pomagać obserwować własny stan. 
• Walka może uczyć odpowiedzialności za drugiego człowieka. 

Nie musimy jednak tłumaczyć tych doświadczeń poprzez nieweryfikowalne energie, wibracje, pola, czakry czy ukryte siły. Nie wymagamy również od uczestnika przyjęcia określonego światopoglądu.

Człowiek religijny może interpretować własne doświadczenie w świetle swojej wiary. Ateista może odczytywać je naturalistycznie. Agnostyk może pozostawić pytania otwartymi. Filozofia naszej praktyki nie daje gotowych odpowiedzi na wszystkie pytania.

Ma ona pomagać stawiać lepsze pytania.

Rozwinięcie:

Ruch, wysiłek, cisza, oddech i koncentracja mogą prowadzić do intensywnych doświadczeń. Można odczuwać spokój, skupienie, poczucie jedności, zmianę sposobu postrzegania siebie albo głęboką refleksję nad własnym życiem.

Nie musimy jednak automatycznie wyjaśniać tych doświadczeń za pomocą energii kosmicznych, blokad energetycznych czy innych twierdzeń przedstawianych jako fakty fizjologiczne bez odpowiednich dowodów.

Jednocześnie nie ma potrzeby negowania religijnych interpretacji człowieka. Religia może stanowić ważną część życia uczestnika. Metoda po prostu nie wymaga przyjęcia jednego rozwiązania metafizycznego.

Przykład 1:

Po dziesięciu minutach spokojnej pracy oddechowej uczestnik czuje się wyciszony. Możemy powiedzieć: „zauważasz zmianę swojego stanu”. Nie musimy dodawać, że „odblokowała się energia”.

Przykład 2:

Osoba wierząca może potraktować samotny marsz czy spokojną praktykę ruchową jako przestrzeń modlitwy. Osoba niewierząca może wykorzystać ten sam czas do refleksji. Obie formy mogą współistnieć.

Przykład 3:

Jeżeli uczestnik podczas medytacyjnego bezruchu doświadcza czegoś, co określa jako duchowe, nie musimy ani potwierdzać jego metafizycznej interpretacji, ani jej ośmieszać.

3. Szanujemy tradycję, ale nie podporządkowujemy się jej bezkrytycznie

Historia ludzkiego samokształtowania jest starsza niż współczesny fitness, joga posturalna, psychologia czy nauka o treningu. Grecka paideia, gymnastikē i askēsis, rzymska disciplina i humanitas, chrześcijańska asceza i kontemplacja, europejska kultura fizyczna, gimnastyka, YMCA, tradycje indyjskie, chińskie praktyki pielęgnowania życia oraz japońskie drogi sztuk walki są różnymi odpowiedziami na podobne ludzkie pytania:

Jak kierować sobą?
Jak żyć?
Jak znosić trudności?
Jak rozwijać zdolności?
Jak kształtować charakter?
Jak posługiwać się własnym ciałem?

Nie uważamy, że wszystkie wspomniane tradycje mówią to samo. Nie próbujemy ich również sprowadzać do jednego systemu – każda powstała w określonej kulturze, religii, filozofii i czasie, każda ma swoje miejsce w historii. Możemy jednak uczyć się od nich wszystkich.

Dziedziczyć nie znaczy naśladować.

Tradycję należy poznawać, rozumieć, poddawać krytycznej refleksji i konfrontować ze współczesną wiedzą.

Rozwinięcie:

Wiele praktyk, którymi się posługujemy, ma długą historię. Dotyczy to gimnastyki, treningu siłowego, sztuk walki, ćwiczeń oddechowych, medytacji czy różnych form samodyscypliny.

Historia może być źródłem inspiracji, ale nie jest argumentem wystarczającym do uznania jakiejś praktyki za skuteczną lub słuszną.

Możemy zachować wartościowe elementy dawnych systemów, jednocześnie odrzucając ich błędne założenia medyczne, społeczne czy nawet polityczne.

Przykład 1:

Możemy doceniać grecką ideę paidei, nie próbując odtwarzać społecznego porządku starożytnej Grecji.

Przykład 2:

Możemy wykorzystywać techniki wywodzące się z jogi, nie przyjmując automatycznie całej metafizyki określonej szkoły.

Przykład 3:

Możemy czerpać z tradycji budō ideę wieloletniej praktyki i odpowiedzialności za partnera, odrzucając autorytaryzm czy przemoc pedagogiczną, które bywały obecne w niektórych historycznych środowiskach.

4. Nauka i tradycja pełnią różne funkcje

Tradycja może przekazać nam praktykę, pytanie, metaforę albo sposób patrzenia na człowieka. Nie jest jednak sama przez się dowodem prawdziwości twierdzenia. To, że coś praktykowano przez tysiąc lat, nie oznacza automatycznie, że dawny sposób wyjaśnienia tej praktyki był prawidłowy.

Dlatego rozróżniamy:

• doświadczenie od interpretacji,
• metaforę od mechanizmu,
• tradycję od dowodu,
• przekonanie od wiedzy.

Jednocześnie nauka nie odpowiada na każde pytanie dotyczące sensu, wartości czy dobrego życia. Dlatego nie przeciwstawiamy nauki filozofii. Stosujemy właściwe narzędzie do właściwego pytania.

Naszą zasadą jest:

Praktykuj. Obserwuj. Rozumiej. Weryfikuj.

Rozwinięcie:

To, że jakaś praktyka jest stara, nie dowodzi jej skuteczności. Ale również fakt, że dawny sposób jej wyjaśniania był błędny, nie oznacza automatycznie, że sama praktyka jest bezwartościowa.

Trzeba oddzielać doświadczenie od interpretacji.

Przykład 1:

Ćwiczenie oddechowe może rzeczywiście zmieniać samopoczucie. To nie oznacza jeszcze, że historyczna teoria „energii życiowej” stanowi prawidłowe fizjologiczne wyjaśnienie.

Przykład 2:

Tradycyjny nauczyciel może zalecać określoną pozycję, ponieważ „tak robiono od wieków”. Współczesny trener może zapytać: jaki jest jej cel, dla kogo jest odpowiednia i czy istnieje prostsza alternatywa?

Przykład 3:

Jeżeli badania podważają rozpowszechnione przekonanie treningowe, nie bronimy go tylko dlatego, że „zawsze tak uczono”.

5. Praktyka jest ważniejsza od deklaracji

Można przeczytać wiele książek o sile i pozostać słabym.
Można studiować filozofię moralną i zachowywać się nieuczciwie.
Można znać teorię medytacji i nie potrafić przez minutę utrzymać uwagi.
Można mówić o dyscyplinie i pozostawać całkowicie zależnym od chwilowej motywacji.
Dlatego centralnym pojęciem naszej metody jest praktyka.

Greckie askēsis pierwotnie oznaczało ćwiczenie, trening i doskonalenie poprzez powtarzanie. To, co powtarzamy, stopniowo staje się naszą zdolnością, a zdolności, które regularnie wykorzystujemy, współtworzą nasz sposób działania.

Wiedza wskazuje kierunek. Praktyka buduje zdolność.

Rozwinięcie:

Możemy wiele wiedzieć o treningu, odwadze, dyscyplinie czy koncentracji i nadal nie posiadać tych zdolności w działaniu. Nie chodzi o lekceważenie wiedzy. Chodzi o rozróżnienie między rozumieniem czegoś a umiejętnością wykonania tego w konkretnej sytuacji.

Przykład 1:

Znajomość anatomii nie daje automatycznie zdolności wykonania stania na rękach, czy robienia szpagatów.

Przykład 2:

Można świetnie rozumieć zasadę progresji, czyli stopniowego zwiększania obciążenia, ale konsekwentnie wybierać za duży ciężar z powodu ambicji.

Przykład 3:

Można deklarować, że porażka jest elementem procesu uczenia się, a jednocześnie reagować złością na każdą nieudaną próbę.

Dopiero powtarzana praktyka daje możliwość przekształcania deklaracji w rzeczywistą dyspozycję.

6. Nie maksymalizujemy poziomu trudności. Dobieramy go do celu, możliwości i sytuacji.

Nie uciekamy przed ciężkim treningiem. 

• Siła wymaga obciążenia. 
• Wytrzymałość wymaga zmęczenia. 
• Nauka złożonego ruchu wymaga niepowodzeń. 
• Walka wymaga spotkania z presją. 

Rozwój często wymaga konfrontacji z tym, czego jeszcze nie potrafimy. Nie gloryfikujemy jednak cierpienia. 

• Ból nie jest cnotą. 
• Zmęczenie nie jest moralną wartością. 
• Kontuzja nie dowodzi zaangażowania. 
• Dyscyplina nie polega na przemocy wobec własnego ciała. 
• Kontrolowany wysiłek jest cenny wtedy, gdy służy adaptacji, uczeniu się i rozwojowi.

Nie chodzi o to, by było jak najtrudniej. Chodzi o właściwie dobrane wyzwanie.

Rozwinięcie:

Trudność jest właściwością zadania i może stanowić przeszkodę. W treningu możemy jednak świadomie dobierać jej poziom, ponieważ odpowiednie wyzwanie jest potrzebne do adaptacji i uczenia się.

Sama trudność nie jest wartością.

Przykład 1:

Ciężar 40 kg może być zbyt mały, żeby wywołać potrzebny bodziec u jednej osoby, a zdecydowanie za duży dla innej.

Przykład 2:

Początkujący ćwiczący stanie na rękach nie musi natychmiast próbować pełnej wersji. Właściwym wyzwaniem może być asekurowane stanie na rękach przy ścianie.

Przykład 3:

Sparing może zostać ograniczony do jednego rodzaju ataku, żeby uczestnik nauczył się reagować pod umiarkowaną presją zamiast przeżywać chaos pełnej walki.

7. Siła wymaga umiaru

Właściwa decyzja bywa ważniejsza niż większy ciężar.

• Umiejętność podniesienia dużego ciężaru jest formą siły.
• Umiejętność odłożenia ciężaru w odpowiednim momencie – również. 
• Czasami odwaga oznacza podjęcie większego wyzwania.
• Czasami oznacza rezygnację.
• Czasami dyscypliną jest wykonanie jeszcze jednego powtórzenia.
• Czasami dyscypliną jest zakończenie serii. 

Dlatego cenimy nie tylko wytrwałość, lecz także właściwą miarę.

Nie uczymy zasady: zawsze więcej.
Uczymy pytania: ile jest właściwe teraz?

To wymaga świadomości, doświadczenia i praktycznej mądrości.

Rozwinięcie:

Siłę łatwo utożsamić z pokonywaniem kolejnych granic. Tymczasem dojrzałe posługiwanie się siłą obejmuje również zdolność regulowania wysiłku.

Umiar nie oznacza robienia zawsze mniej. Oznacza robienie tego, co właściwe.

Przykład 1: 

Dla osoby ostrożnej właściwą decyzją może być zwiększenie ciężaru, mimo niepewności.

Przykład 2:

Dla osoby przesadnie ambitnej właściwą decyzją może być zakończenie serii przed załamaniem techniki.

Przykład 3:

Jeżeli ktoś spał cztery godziny i jest wyraźnie przemęczony, lżejszy trening może być przejawem dyscypliny, a nie jej braku.

8. Ciało jest laboratorium samopoznania

W działaniu ujawnia się to, co umyka nawet głębokiej refleksji.

• Dźwigany ciężar ujawnia stosunek do własnego ego. 
• Zmęczenie ujawnia stosunek do dyskomfortu. 
• Niepowodzenie ujawnia stosunek do porażki. 
• Sparing ujawnia lęk, agresję i zdolność kontroli. 
• Trudna umiejętność pokazuje cierpliwość albo jej brak. 
• Praca z partnerem ujawnia stosunek do drugiego człowieka. 

Ciało dostarcza informacji. Nie należy ich automatycznie wartościować ani mitologizować. Należy nauczyć się je obserwować.

Ciało nie kłamie w tym sensie, że rzeczywiście coś się w nim wydarza. Możemy natomiast bardzo łatwo pomylić się w interpretacji tego, co się wydarzyło.

Dlatego praktyce musi towarzyszyć refleksja.

Rozwinięcie:

Człowiek może posiadać określony obraz siebie, który zostaje skonfrontowany z rzeczywistym działaniem. Trening dostarcza sytuacji, w których pojawiają się ambicja, lęk, frustracja, ostrożność, niecierpliwość czy potrzeba porównywania się. Nie oznacza to, że każde zachowanie podczas treningu ujawnia „prawdziwą osobowość”. Jest jednak wartościową informacją.

Przykład 1: 

Ktoś uważa się za cierpliwego, ale po pięciu nieudanych próbach trudnego elementu gimnastycznego zaczyna reagować złością.

Przykład 2:

Praca z ciężarem może pokazać stosunek do wyniku, ambicji i własnych ograniczeń. Ktoś systematycznie zwiększa ciężar tylko dlatego, że ćwiczący obok używa większego.

Przykład 3:

Podczas sparingu spokojna na co dzień osoba może zauważyć tendencję do paniki lub używania nadmiernej siły.

Takie doświadczenie nie jest wyrokiem. Jest materiałem do refleksji.

9. Charakter kształtuje się poprzez działanie

Nie uważamy, że sport automatycznie kształtuje dobry charakter. Może kształtować również narcyzm, pogardę dla słabszych, obsesyjną rywalizację czy niezdolność do zaakceptowania porażki. Praktyka tworzy możliwość kształtowania charakteru, ale nie gwarantuje rezultatu. Dlatego zwracamy uwagę nie tylko na to, co człowiek wykonuje, lecz również jak to robi.

• Czy jest rzetelny?
• Czy potrafi przyjąć korektę?
• Czy umie pracować z osobą słabszą?
• Czy bierze odpowiedzialność za partnera?
• Czy potrafi przyznać się do błędu?
• Czy umie powiedzieć „nie wiem”?
• Czy potrafi być początkującym?
• Czy kończy zadanie, kiedy nikt go nie obserwuje?

Charakter nie powstaje z wielkich deklaracji.

Powstaje z powtarzanych drobnych działań.

Rozwinięcie:

Sport i trening nie tworzą automatycznie dobrego charakteru. Mogą jednak tworzyć sytuacje sprzyjające ćwiczeniu określonych dyspozycji.

Przykład 1:

Regularne przychodzenie na zajęcia może ćwiczyć konsekwencję.

Przykład 2:

Przyjęcie korekty bez szukania wymówek może ćwiczyć otwartość na informację zwrotną.

Przykład 3:

Powrót do trudnej umiejętności po wielu nieudanych próbach może rozwijać wytrwałość.

Przykład 4:

Jednocześnie, środowisko treningowe, w którym gloryfikuje się poniżanie słabszych, może rozwijać dokładnie przeciwne cechy.

Dlatego znaczenie ma nie tylko ćwiczenie, ale również kultura praktyki.

10. Siła nie służy dominacji

Rozwijamy siłę, ponieważ zdolność działania jest wartością. Silne ciało daje człowiekowi więcej możliwości. Pozwala podnosić, przenosić, wspinać się, bronić, pomagać, pracować i zachowywać niezależność bez względu na wiek. Ale siła bez samokontroli jest niepełna i może być destrukcyjna a nawet autodestrukcyjna.

W pracy z partnerem i w sztukach walki uczymy się, że posiadanie większej możliwości działania oznacza również większą odpowiedzialność za jej użycie.

Dojrzała siła obejmuje umiejętność jej ograniczenia.

Jedną z najwyższych form kontroli siły jest umiejętność niewykorzystania jej w całości.

Rozwinięcie:

Siła zwiększa zakres możliwości. To wartość praktyczna. Nie oznacza jednak prawa do dominowania nad słabszym.

Sztuki walki szczególnie wyraźnie pokazują ten problem.

Przykład 1:

Zaawansowany uczestnik podczas sparingu z początkującym nie demonstruje przewagi. Dostosowuje tempo i siłę tak, aby partner mógł się uczyć.

Przykład 2:

Podczas ćwiczenia techniki można wykonać ruch skutecznie bez doprowadzania go do punktu, w którym partner dozna urazu.

Przykład 3:

Silniejsza osoba pomagająca słabszej podczas pracy z ciężarem nie wykorzystuje sytuacji do pokazania własnej wyższości.

11. Człowiek jest istotą relacyjną

Nie kształtujemy się wyłącznie indywidualnie. Potrzebujemy nauczycieli, partnerów, przeciwników, współpracowników i wspólnoty. Drugi człowiek wprowadza do praktyki wymiar, którego nie ma w relacji z przedmiotem: odpowiedzialność, komunikację, współpracę i konieczność uwzględniania cudzych granic. 

Musimy nauczyć się: 

• Dostosowywać siłę.
• Komunikować.
• Pomagać.
• Przyjmować pomoc.
• Konfrontować się.
• Przegrywać.
• Wygrywać bez poniżania.
• Uczyć i pozwalać się uczyć.

Dlatego kultura fizyczna jest również kulturą relacji.

Rozwinięcie:

Relacja z drugim człowiekiem stawia inne wymagania niż praca z przyrządem czy własnym ciałem. Sztanga nie ma własnych potrzeb. Partner ma.

Dlatego praktyka w grupie rozwija obszary, których nie da się w pełni ćwiczyć indywidualnie.

Przykład 1:

Podczas pracy w parze musimy dostosować tempo do możliwości partnera.

Przykład 2:

Informacja zwrotna wymaga nie tylko wiedzy, lecz również odpowiedniego sposobu komunikowania.

Przykład 3:

Przyjęcie korekty od mniej doświadczonej osoby może być ćwiczeniem pokory poznawczej.

Przykład 4:

Wspólna praktyka uczy, że postęp jednej osoby nie musi odbywać się kosztem drugiej.

12. Nauczyciel nie jest guru

Nauczyciel posiada większe doświadczenie, ale nie oznacza to nieomylności. Jego zadaniem nie jest stworzenie zależności. Nie powinien być właścicielem prawdy o ciele ucznia ani interpretatorem każdego jego doświadczenia. Początkujący potrzebuje prowadzenia. Z czasem powinien potrzebować go coraz mniej.

Najpierw słyszy: „zrób tak”.
Potem: „zrozum, dlaczego tak robimy”.
Następnie: „oceń, co powinieneś zrobić”.
Ostatecznie: „potrafisz zdecydować sam”.
Dobry nauczyciel nie tworzy wiecznego ucznia.

Nauczyciel pomaga człowiekowi osiągnąć samodzielność.

Rozwinięcie:

Dobry nauczyciel prowadzi ucznia ku coraz większej samodzielności. Początkujący potrzebuje instrukcji. Z czasem jednak powinien coraz lepiej rozumieć zasady, oceniać sytuację i podejmować własne decyzje.

Autorytet nauczyciela nie powinien wynikać z przedstawiania go jako nieomylnego.

Przykład 1:

Na początku trener wybiera ćwiczenie i ciężar. Po kilku miesiącach daje uczestnikowi kilka możliwości i prosi go o wybór.

Przykład 2:

Gdy uczeń pyta: „Ile mam dziś podnieść?”, zaawansowany etap nauczania może polegać na odpowiedzi: „Jak oceniasz swój dzisiejszy stan i dlaczego?”

Przykład 3:

Nauczyciel potrafi powiedzieć: „Nie wiem. Sprawdźmy.”

To nie osłabia autorytetu, tylko pokazuje właściwy stosunek do wiedzy.

13. Dyscyplina ma prowadzić do wolności

• Nie rozumiemy dyscypliny jako zewnętrznego przymusu. 
• Dyscyplina jest strukturą, poprzez którą człowiek uczy się kierować własnym działaniem. 
• Na początku wymaga planu, zasad i prowadzenia. 
• Z czasem staje się zdolnością samoregulacji. 
• Celem nie jest człowiek posłuszny nauczycielowi. 
• Celem jest człowiek, który potrafi odpowiedzialnie kierować sobą. 

Dlatego najwyższym pedagogicznym celem naszej praktyki jest autonomia. Nie autonomia rozumiana jako „robię, co chcę”, lecz jako:

Potrafię podejmować świadome decyzje, rozumiejąc ich przyczyny i konsekwencje.

Rozwinięcie:

Celem dyscypliny nie jest posłuszeństwo, lecz zdolność kierowania sobą. Na początku struktura jest zewnętrzna: harmonogram, trener, plan. Z czasem powinna zostać uwewnętrzniona.

Przykład 1:

Początkujący przychodzi regularnie na zajęcia rozpoczynające się o 18.00. Po latach potrafi utrzymać własną regularną praktykę również bez grupy.

Przykład 2:

Na początku trener informuje, kiedy należy zakończyć serię. Później uczestnik potrafi sam rozpoznać spadek jakości ruchu.

Przykład 3:

Samodzielność obejmuje również umiejętność powiedzenia: „Tego nie potrafię ocenić, potrzebuję pomocy fizjoterapeuty, lekarza albo bardziej doświadczonego trenera.”

Autonomia nie musi oznaczać samowystarczalności.

14. Kultura fizyczna ma trwać przez całe życie

• Nie przygotowujemy ludzi do trzydziestodniowej transformacji. 
• Nie przygotowujemy ich wyłącznie do wakacji, zawodów ani bicia rekordu. 
• Praktyka musi zmieniać się wraz z człowiekiem. 
• Dwudziestolatek potrzebuje czegoś innego niż człowiek sześćdziesięcioletni. 
• Siła może z czasem spadać. 
• Regeneracja może trwać dłużej, 

ale mogą rosnąć: 

• świadomość, 
• precyzja, 
• mądrość praktyczna, 
• cierpliwość, 
• umiejętność regulowania wysiłku, 
• znajomość siebie.

Dlatego starzenie nie oznacza końca praktyki – oznacza jej przemianę.

Kultura fizyczna powinna towarzyszyć człowiekowi przez całe życie.

Rozwinięcie:

Praktyka musi zmieniać się wraz z człowiekiem. Program dobry dla dwudziestolatka może nie być właściwy dla niego czterdzieści lat później. Celem nie jest utrzymanie przez całe życie tych samych wyników, lecz zachowanie możliwie wysokiej kompetencji do korzystania z własnego ciała.

Przykład 1:

Ktoś w wieku trzydziestu lat koncentruje się na maksymalnej sile. W wieku sześćdziesięciu większego znaczenia nabierają siła użytkowa, równowaga, szybkość reakcji i zachowanie masy mięśniowej.

Przykład 2:

Dawny zawodnik nie musi traktować zmniejszenia wyniku jako porażki. Może rozwijać precyzję, wiedzę, technikę i zdolność nauczania.

Przykład 3:

Po chorobie albo kontuzji praktyka może przez jakiś czas oznaczać odbudowę podstawowych możliwości zamiast dalszego progresu.

15. Nie tworzymy specjalisty jednej dyscypliny

Nie jesteśmy szkołą maksymalizacji jednego parametru. Nie każdy potrzebuje największego możliwego wyniku siłowego. Nie każdy musi wykonać stanie na rękach. Nie każdy musi być wybitnym wojownikiem. Cenimy wszechstronność:

Siłę i mobilność.
Napięcie i rozluźnienie.
Stabilność i adaptację.
Ruch uporządkowany i eksplorację.
Samodzielną pracę i współpracę.
Wysiłek i regenerację.
Działanie i obserwację.

Nie maksymalizujemy jednej cechy.

Budujemy kompetencję człowieka do posługiwania się własnym ciałem.

Rozwinięcie:

Wszechstronność jest wartością, nawet jeśli oznacza rezygnację z maksymalizacji jednego parametru. Specjalizacja sportowa może być wspaniała, lecz nie jest głównym celem tej metody. Interesuje nas człowiek zdolny do wielu form działania.

Przykład 1:

Bardzo silny człowiek może mieć trudności z poruszaniem się na podłodze. Bardzo mobilny może nie posiadać wystarczającej siły.

Przykład 2:

Program może jednocześnie zawierać pracę ze sztangą, lokomocję, elementy gimnastyczne, ruchy rotacyjne i pracę z partnerem.

Przykład 3:

Nie każdy musi osiągnąć zaawansowane stanie na rękach. Ważniejsza może być ogólna sprawność w podporach, poruszaniu się przy podłożu, bezpiecznym upadaniu i wstawaniu. 

16. Sprawność nie jest miarą wartości człowieka

Wynik ma znaczenie, ciężar ma znaczenie, czas ma znaczenie, technika ma znaczenie, mobilność ma znaczenie, ale żaden wynik sportowy nie określa wartości osoby.

Dwóch ludzi może przejść ten sam program i osiągnąć bardzo różne rezultaty fizyczne. Obaj mogą dokonać ogromnego rozwoju. Dlatego porównujemy człowieka przede wszystkim z nim samym i z wymaganiami jego własnego życia.

Wynik jest informacją, nie wyrokiem.

Rozwinięcie:

Pomiar ma znaczenie, bo pomaga planować trening. Problem zaczyna się wtedy, kiedy wynik zaczyna być traktowany jako miara ludzkiej wartości.

Przykład 1:

Osoba podnosząca 150 kg nie jest przez to „lepszym człowiekiem” od osoby podnoszącej 60 kg.

Przykład 2:

Ktoś może osiągać słabsze wyniki ze względu na wiek, budowę ciała, chorobę czy wcześniejsze doświadczenia, a jednocześnie wykazywać ogromną regularność i rozwagę.

Przykład 3:

Rekord życiowy jest użyteczną informacją o zdolności w konkretnym momencie, a nie oceną osoby.

17. Człowiek fizycznie wykształcony potrafi się dalej uczyć

Celem praktyki nie jest wyprodukowanie ludzi potrafiących wykonywać katalog ćwiczeń. Człowiek fizycznie wykształcony potrafi: ocenić własny stan, określić cel, wybrać właściwe narzędzia, dobrać trudność, regulować wysiłek, uczyć się nowego ruchu, rozpoznawać własne ograniczenia, korzystać z pomocy specjalistów, pracować z innymi, zmieniać praktykę wraz ze zmianą warunków.

Tak jak wykształcenie intelektualne powinno umożliwiać dalsze samodzielne uczenie się, tak kultura fizyczna powinna umożliwiać samodzielne rozwijanie własnej fizyczności przez całe życie.

Rozwinięcie:

Najważniejszą kompetencją nie jest znajomość ćwiczeń, lecz zdolność kierowania własnym rozwojem. Człowiek fizycznie wykształcony rozumie podstawowe zasady i potrafi dostosować praktykę do zmieniających się okoliczności.

Przykład 1: 

Wyjeżdża na trzy tygodnie i nie ma dostępu do siłowni. Potrafi zbudować sensowną praktykę z własnym ciałem, drążkiem i marszem.

Przykład 2:

Po okresie choroby nie wraca automatycznie do dawnych ciężarów, tylko stopniowo odbudowuje tolerancję wysiłku.

Przykład 3:

Potrafi przeczytać popularny artykuł treningowy i zapytać: jakie są źródła? Czy twierdzenie dotyczy osób takich jak ja? Jaki jest poziom pewności?

Przykład 4:

Wie również, kiedy potrzebuje specjalisty.

18. Pięć wymiarów praktyki

Nasza koncepcja obejmuje pięć wzajemnie powiązanych wymiarów.

1. SOMA – CIAŁO (Siła, mobilność, wydolność, koordynacja, szybkość, równowaga, zdolność uczenia się ruchu.)
   Pytanie: Co potrafię?
   Przykład: Uczenie się podciągnięcia rozwija konkretną zdolność fizyczną.

2. NOUS – POZNANIE (Uwaga, wiedza, krytyczne myślenie, rozumienie własnej praktyki.)
   Pytanie: Co rozumiem?
   Przykład: Uczestnik potrafi wyjaśnić, dlaczego wybrał dzisiaj mniejsze obciążenie.

3. ETHOS – CHARAKTER (Wytrwałość, samokontrola, odpowiedzialność, rzetelność, odwaga i umiar.)
   Pytanie: Jak działam?
   Przykład: Uczestnik wykonuje zaplanowaną pracę uczciwie również wtedy, gdy nauczyciel go nie obserwuje.

4. RELATIO – RELACJA (Współpraca, odpowiedzialność za partnera, komunikacja i wspólnota.)
   Pytanie: Jak działam wobec innych?
   Przykład: Zaawansowany ćwiczący potrafi zmniejszyć intensywność sparingu tak, aby początkujący mógł się uczyć.

5. SENSUS – SENS I ŻYCIE WEWNĘTRZNE (Cele, wartości, znaczenie praktyki, stosunek do własnych ograniczeń, przemijania i życia, motywacja.)
   Pytanie: Po co?
   Przykład: Człowiek zaczyna od treningu dla wyglądu, ale po latach dostrzega w nim przede wszystkim sposób zachowania sprawności i niezależności.

Żaden z tych wymiarów nie istnieje całkowicie oddzielnie.

Ich spójność określamy pojęciem: INTEGRITAS – INTEGRALNOŚĆ CZŁOWIEKA

Nie jest szóstą domeną. Oznacza spójność pomiędzy pozostałymi pięcioma.

19. Nasza droga

Proces rozwoju możemy opisać kilkoma klasycznymi pojęciami.

• PAIDEIA – kształtowanie człowieka.
• LOGOS – rozumienie.
• ASKĒSIS – praktyka.
• PROSOCHE – uwaga.
• PHRONĒSIS – praktyczna mądrość.
• HEXIS – wypracowana dyspozycja.
• ARETĒ – doskonalenie możliwości człowieka.

Nie traktujemy tych słów jako dekoracji ani próby odtworzenia starożytnej szkoły.

Są dla nas przypomnieniem, że pytania, które stawiamy, mają bardzo długą historię.

Przykład: Uczestnik najpierw dowiaduje się, czym jest właściwy dobór intensywności. Następnie podczas kolejnych treningów próbuje oceniać trudność serii. Zaczyna zauważać różnicę między zmęczeniem a utratą techniki. Po miesiącach nie potrzebuje trenera do każdej decyzji. Zdolność regulowania wysiłku staje się częścią jego praktyki.

Wtedy wiedza została przekształcona w kompetencję.

20. Nie chcemy wracać do przeszłości

• Przeszłość nie była złotym wiekiem.
• Każda tradycja miała swoje ograniczenia, błędy i ślepe plamy.
• Nie chcemy rekonstruować starożytnej Grecji, średniowiecznego klasztoru, XIX-wiecznego gymnasium ani dawnego dōjō.
• Nie chcemy również zastępować jednego mitu drugim.

Naszym celem jest:

odzyskać z tradycji to, co nadal żywe, i połączyć to z tym, co współczesność rzeczywiście wie lepiej.

• Tradycja daje pamięć.
• Filozofia daje pytania.
• Nauka daje metodę weryfikacji.
• Praktyka daje doświadczenie.
• Refleksja nadaje kierunek.

Rozwinięcie:

Odnowa nie oznacza restauracji.

Nie interesuje nas odtworzenie antycznej Grecji, dawnego klasztoru, dziewiętnastowiecznej gimnastyki ani tradycyjnego dōjō.

Chcemy korzystać z historycznej pamięci bez nostalgii.

Przykład 1:

Od Greków możemy przyjąć pytanie o związek ćwiczenia i charakteru, ale współczesny trening opierać na aktualnej fizjologii.

Przykład 2:

Z tradycji monastycznej możemy zaczerpnąć ideę regularnej praktyki i refleksji, nie narzucając uczestnikom chrześcijańskiej teologii.

Przykład 3:

Ze sztuk walki możemy zachować etykietę, odpowiedzialność i wieloletnią praktykę, rezygnując z kultu nieomylnego mistrza.

Przykład 4:

Ze współczesnego fitnessu możemy przejąć zaawansowaną wiedzę o treningu, pomiarze i adaptacji, jednocześnie odrzucając przekonanie, że sensem aktywności musi być nieustanna transformacja wyglądu.

Zakończenie

Nie szukamy najlepszego systemu ćwiczeń, nie obiecujemy oświecenia, nie tworzymy kultu sprawności, nie chcemy produkować uczniów zależnych od nauczyciela.

Chcemy tworzyć środowisko, w którym człowiek może przez praktykę fizyczną rozwijać własne możliwości, poznawać siebie, ćwiczyć odpowiedzialność, zdobywać wiedzę i stopniowo stawać się bardziej samodzielnym.

• Trening jest naszym narzędziem.
• Ciało jest naszym pierwszym polem doświadczenia.
• Rozum pozwala nam doświadczenie interpretować.
• Charakter ujawnia się w działaniu.
• Drugi człowiek stawia przed nami wymaganie odpowiedzialności.

A pytanie o sens pozostaje otwarte.

• Nie trenujemy po to, by podporządkować ciało.
• Nie trenujemy po to, by uciec od niego.
• Uczymy się poprzez nie, świadomie uczestniczyć we własnym życiu.
• Kultura fizyczna jest częścią kultury człowieka.
• Praktyka jest drogą.
• Samodzielność jest celem wychowania.
• Integralność jest zasadą.
• Doskonalenie nie ma końca.

Rozwinięcie:

Celem tej koncepcji nie jest stworzenie kolejnego zestawu ćwiczeń. Ćwiczenia są środkami. Możemy korzystać ze sztangi, kettlebella, gimnastyki, movementu, karate, biegu, marszu, pracy oddechowej czy spokojnej praktyki ruchowej.

Tożsamość metody nie wynika jednak z katalogu narzędzi.

Wynika ze sposobu, w jaki z nich korzystamy.

• Ćwiczymy, aby rozwijać zdolności.
• Obserwujemy, aby lepiej rozumieć siebie.
• Podejmujemy trudność, ale jej nie gloryfikujemy.
• Rozwijamy siłę, lecz uczymy się ją kontrolować.
• Korzystamy z nauczycieli, aby z czasem potrzebować ich mniej.
• Poznajemy tradycje, ale pozostajemy zdolni je kwestionować.
• Mierzymy wyniki, lecz nie mierzymy nimi wartości człowieka.

Kultura fizyczna staje się w tym ujęciu nie jednym z produktów współczesnego rynku aktywności, ale elementem szerszego wykształcenia człowieka.

Jej celem jest człowiek coraz bardziej sprawny, świadomy, odpowiedzialny i samodzielny — zdolny rozwijać własną fizyczność przez całe życie